Inzet Web 2.0 bij romanadvisering

Er zijn al veel boekensites, boekenblogs en leescommunities op het web, maar de insteek 'romanadvisering' vanuit bibliotheken kom je in Nederland nog niet echt tegen. Het zou mooi zijn als ook andere bibliotheken (en bibliotheekmedewerkers) in het land interesse krijgen voor het kennisdelen op het gebied van romanadvisering, met als uiteindelijk doel klanten beter te kunnen helpen bij hun keuze. Een manier om dit te realiseren is het Web 2.0.

Experimenteren met Web 2.0-toepassingen
In het kader van romanadvisering zijn er een aantal mogelijkheden om met 2.0 instrumenten te gaan experimenteren:

1. verzamelen van websites over boeken, genres en advisering met social bookmarking tool Del.icio.us
   
2. gebruik van RSS-feed voor nieuwsvergaring en attenderingen
   
3. opzetten van een social netwerk over boekenkennis met Ning
   
4. opzetten van een weblog over boeken, lezers en leesadvisering met Blogger of Wordpress
   
5. opzetten van een wiki met Wetpaint, PbWiki of MediaWiki
   
6. gebruik mogelijkheden tags

Favorieten delen met Del.icio.us
Ik heb hier al eens mee in Furl geëxperimenteerd, maar ben zeker niet de enige. Het belang van goede annotaties is overigens niet te onderschatten.

Op de hoogte blijven met RSS-feed
Stimuleren dat alle medewerkers een feedreader installeren om op de hoogte te blijven van nieuwe ontwikkelingen op dit gebied. Of zoiets als een Netvibes Universe opzetten voor romanadvisering, waar iedereen de laatste nieuwtjes te weten kan komen. Voorbeelden van die Universes zijn Eenvandaag of de VPRO (3voor12).

BoekenKennis delen op een community
Bouwen van een Ning-community voor (in eerste instantie) medewerkers van de Zeeuwse biblio­theken over leessuggesties, waarbij de verbanden tussen boeken centraal staan. Kennisuitwisseling over leeservaringen en hulp vragen bij specifieke leesadviezen die men zelf niet kan beantwoorden. Daarnaast een discussieplatform over adviesinstrumenten, presentatievormen, en gerelateerde zaken.
Uiteraard zijn (in een latere fase) ook klanten van harte welkom, immers: ‘de kennis van bibliotheek­gebruikers is net zo belangrijk als die van de bibliothecaris’.
Voorbeelden boekencommunities: Historical Fiction, Bookshelf, Readers Anonymous en Roselle Public Library.

Weblog over romanadvisering
Weblog waar nationale (en internationale) ontwikkelingen over lees­advisering (readers' advisory) worden gesignaleerd (maar misschien kan daar de blogfunctie in Ning voor worden gebruikt). Dit naast de al eens eerder gesignaleerde etalagefunctie van een blog. Zie overigens dit Readers’ Advisory initiatief dat overigens niet verder uitgewerkt is.

Romanadvisering met een Wiki
Wiki (met Wetpaint, PbWiki of MediaWiki) voor het vastleggen van theoretische inzichten, (thematische) keuzelijsten, het samenstellen van adviesinstrumenten en/of het delen van initiatieven (best practices) op het gebied van lees-/romanadvisering. Maar je kunt er ook een virtuele leesclub mee opzetten (bijv. Booklust, Princeton Public Library of de bibliotheek van Leeds).

Voor een snel leesadvies moeten bibliotheekmedewerkers zich kunnen wenden tot één of twee betrouwbare adviesinstrumenten, zeker als de medewerkers zelf weinig romankennis of leeservaring hebben. Aan zo’n adviesinstrument moet door meerdere mensen op verschillende locaties gewerkt kunnen worden. Aanvullingen moeten op een eenvoudige wijze aangebracht kunnen worden. Voorbeelden van praktische instrumenten zijn: Iread Wiki, Read Me en Children's Readers'Advisory.

Voordeel van een Wikipedia-achtig platform is dat meerdere mensen aan de ontwikkeling van dit instrument kunnen meewerken. Voorzien van een zoekfunctie en altijd via internet toegankelijk. In principe kan elke bibliotheekmedewerker met een account haar of zijn bijdrage toevoegen. Wijzigingen en toevoegingen worden automatisch bijgehouden. Een redactie kan vervolgens het beheer en onderhoud voor z’n rekening nemen.

Tagging en sociale catalogi
Tags (onderwerpen/trefwoorden) worden gebruikt voor de structurering en de doorzoekbaarheid van de content. Daarnaast kunnen tags ook worden gebruikt om doelgericht te abonneren op specifieke informatie. Dit kan door middel van de hierboven genoemde RSS-feeds. Stel ik hou een verzameling links bij op de site Del.icio.us met als onderwerp – en tag – Romanadvisering. Een andere gebruiker die zich ook interesseert voor dit specifieke onderwerp, kan zich op een RSS-feed van mijn tag ‘Romanadvisering’ abonneren. Wanneer ik dan een nieuwe link aan mijn verzameling toevoeg, krijgt deze andere gebruiker hiervan een melding in zijn feedreader en kan hij de nieuwe link bekijken.

Library Thing en meer recent My Discoveries zijn voorbeelden van software in bibliotheeksfeer waarbij gebruikers zelf tags kunnen toekennen aan boektitels. Elke gebruiker kan zelf woorden of termen bedenken waarmee hij of zij het resultaat zou willen kunnen vinden, of het nou niet-officiële trefwoorden zijn (‘reisboek’), of subjectieve genre-achtige tags (‘grappig’), kleur van de omslag (‘groen’). Dit biedt uiteraard allerlei interessante mogelijkheden en niet in het minst voor romanadvisering.

De Web 2.0 toepassing LibraryThing.nl wordt steeds interessanter als bron voor leesadvies. Net als BOL en Amazon geeft LibraryThing leestips. Op deze sociale boekensite is een tab 'Aanbevelingen' aanwezig. Hieraan liggen geen verkoopcijfers ten grondslag maar onderwerps-tags van andere lezers die hetzelfde boek in huis hebben. Zo is te zien wat de lievelingsboeken zijn van mensen die 'Een schitterend gebrek' hebben gelezen, of welke boeken over hetzelfde onderwerp gaan. Dit levert over het algemeen relevantere tips op dan de websites van de boekhandel of de Romanadviesmachine van de bibliotheken.

Ding 11: ontdek wiki’s en hun toepassing voor bibliotheken

Een wiki is ideaal om een eigen online verzameling van teksten aan te maken die door iedereen kan worden aangevuld. Wiki's worden voor de meest uiteenlopende toepassingen en onderwerpen gebruikt, zinnig en onzinnig, succesvol en wegkwijnend.

Wil je kennis delen, dan kun je het beste een wiki opstarten. Het bekendste voorbeeld is natuurlijk Wikipedia, maar zo'n wiki kan zich echter ook richten op een erg specifiek onderwerp of vakgebied (romanadvisering, bijv. Readers’ Advisory Services).

Ook in de bedrijfswereld en andere organisaties worden wiki’s steeds vaker gebruikt als een handige manier om kennis te verzamelen, te delen en vast te leggen. Bovendien zijn wiki's toepasbaar bij projecten waar ze naast kennisdeling ook de samenwerking kunnen bevorderen. Sommige experts zien wiki's zelfs het beste kennistool voor bedrijven (zie artikel FrankWatching).

Ik heb de afgelopen tijd heel wat wiki's voorbij zien komen, meestal opgezet met software als Wetpaint, PbWiki of MediaWiki. Wetpaint maakt bij mij de meest gebruiksvriendelijke en laagdrempelige indruk, met een goede ingebouwde navigatie (voorbeeld van een Wetpaint wiki is WikiCancer, alleen jammer van die Google ads). De VPRO gebruikt deze Wetpaint wiki-software voor haar Kenniscentrum.

Naast bloggen is er met de wiki een andere manier bijgekomen om informatie te publiceren. Op de website van de Fontys Mediatheek is een mix te vinden van een weblog (nieuws), een wiki (achtergrond) en een zoekgedeelte. Een mooi voorbeeld van integratie tussen verschillende technieken. In het wiki-gedeelte ligt de nadruk op het vastleggen van informatie in een bredere context, waarbij de relatie tot andere onderwerpen belangrijk is. Terwijl de informatie op de weblog meer op zichzelf staat en gericht is op actualiteit en attendering.

Volgens mij is een wiki het geschikte instrument om met een aantal mensen samen te werken en te schrijven aan een goed afgebakend onderwerp of project. Daarbij is het belangrijk eerst een goede structuur op te zetten, waarna iedereen zijn/haar bijdragen plaatst. Ik denk dat een wiki minder geschikt is om een dialoog met de klant op te zetten, een weblog is daarin een stuk laagdrempeliger.

Ding 9: mijn visie op Web 2.0

Volgens de opdracht een makkelijk ding, nou dat valt dus tegen! Zeker als je Web 2.0 activiteiten maandenlang op een laag pitje hebben gestaan. Uiteraard zal ik een poging doen. In mijn eerdere postings over weblogs, RSS/Netvibes, Flickr en plaatjes bewerken, heb ik al het een en ander over de toepassingsmogelijkheden voor bibliotheken geschreven.

Heel het Web 2.0 draait om het delen van ervaringen/kennis en het uitwisselen/koppelen van informatie. Levert dit alles voor bibliotheken een toegevoegde waarde op, zoals een betere dienstverlening aan de klant? Is er een meerwaarde ten opzichte van een bestaande website of intranet? In welke mate dragen innovaties als podcasting, weblogs, wiki bij aan de productiviteit van medewerkers? Bereik je inderdaad meer interactiviteit met je doelgroep? Ben je als bibliotheek uitgerangeerd als je niet inhaakt op deze ontwikkelingen? Een simpel antwoord op deze vragen is niet mogelijk, maar bibliotheken moeten hiermee volgens mij wel aan de slag.

Web 2.0 biedt een geheel nieuw platform om contact te maken met je klanten. Het is denk ik noodzaak voor bibliotheken om de mensen actief op te zoeken, maar Web 2.0 is ook een dankbaar nieuw middel wat de burger dichter bij de bibliotheek kan brengen mits de bibliotheek daar gebruik van maakt. Bijvoorbeeld als medeproducent van informatie. De vraag is overigens of al onze klanten hier klaar voor zijn, want binnen onze klantenkring zijn er enorme verschillen in het niveau van digitale vaardigheid. Hoewel 50-plussers vaak digitaal vaardiger zijn dan we denken, zijn er nog veel mensen die niet over een computer of internetaansluiting beschikken.

Web 2.0 is een prachtig middel om je boodschap (anders) te verpakken en direct bij de mensen te brengen. Bovendien kan de bibliotheek door het gebruik van interactieve applicaties haar klanten beter van dienst zijn. Maar dit vergt wel een flinke omslag in denken en werkwijze van bibliotheekmedewerkers. Dat gaat verder dan alleen maar op de hoogte zijn van deze toeppassingen, belangrijker is ze te leren gebruiken als een verlengstuk van de bibliotheek waarin je werkt.

Flickr en image generators
Ik kan me voorstellen dat collega’s die affiches, brochures en andere zaken vormgeven gebruik zullen maken van image generators. Aan mij zijn ze niet besteed, hoewel je er leuke dingen mee kunt doen. Via Flickr kan de bibliotheek zich presenteren en laten zien wat er allemaal aan activiteiten gebeurd. Grote kans dat dit een veel breder publiek bereikt dan alleen aanbieden op de eigen website. Bijzondere (foto)collecties op Flickr zetten en publiek uitnodigen tags toe te voegen (maar misschien is dit meer iets voor archieven en musea). Verder kan Flickr worden ingezet bij het organiseren van (thema) fotowedstrijden. Ook kan de bibliotheek actief meedoen in lokale en regionale Flickr-groups, wanneer dat binnen haar doelstellingen valt.

RSS en Netvibes
Hoewel ik vermoed dat slechts een beperkt aantal bibliotheekklanten op de hoogte zijn van het bestaan van RSS-feeds, moet de bibliotheek naast e-mail attenderingen en nieuwsbrieven wel een RSS mogelijkheid bieden. RSS feeds voor actualiteiten en aanwinsten (liefst gedifferentieerd naar de interesses van de klant) bieden voorts de bouwstenen voor een Netvibes-achtige persoonlijke pagina, aangevuld met functionele bibliotheekwidgets.

Daarnaast kan de bibliotheek een Netvibes Universe ontwikkelen waarin lokale en regionale informatie toegankelijk wordt gemaakt.

Blogs
Bloggen staat te 'boek' als een vorm van sociale journalistiek zoals dagboeken, reisverslagen, journalistieke beschouwingen en 'wetenswaardigheden'. Hierbij delen mensen hun mening, visies, ervaringen, kritiek, verwachtingen en verlangens in de vorm van doorgaans korte tekstjes, illustraties en andere media. Deze mensen willen allerlei persoonlijke zaken met anderen delen en op die manier contact leggen met gelijkgestemden. Naast de wil om te schrijven, speelt daarbij ook een rol de behoefte om gehoord en gelezen te worden.

Maar bloggen is meer dan het ventileren van persoonlijke opvattingen en het attenderen op relevant nieuws. Een weblog is ook een conversatie, een presentatie en een netwerk- en marketinginstrument. En daarmee uitermate geschikt voor toepassing door bedrijven en andere organisaties, zoals bibliotheken. Echter wel vanuit een duidelijke visie met heldere doelstellingen, ingebed in een bredere context. Want je moet natuurlijk wel weten waarom je Web 2.0 inzet en voor wie. Als je samen niet naar een doel toe werkt en dat ook kan bereiken, blijft het bij een beetje aanrommelen. Dan lukt het bibliotheken niet om Web 2.0-toepassingen ook structureel in de organisatie te integreren.

Hoe en waar zou je een weblog kunnen inzetten? Intern en extern?

Intern
Een weblog zou in combinatie met andere Web 2.0 tools statische communicatiemiddelen als intranet (waar toch niemand gebruik van maakt) kunnen vervangen. Voordat je enthousiast aan de slag gaat is het overigens wel handig te onderzoeken waarom het intranet gemeden wordt. Volgens mij zit het hem voornamelijk in een gebrek aan interactiviteit, transparantie en dynamiek. Een weblog is daarbij een uitstekend instrument om met collega’s te discussiëren/brainstormen en gedachten uit te wisselen. Met een weblog kun je gemakkelijk en in korte tijd een dialoog over een thema/onderwerp opstarten, je ziet elkaars reacties en kunt daar weer direct op reageren. Via RRS feeds kun je iedereen attenderen op nieuwe zaken en mededelingen doen. Het opzetten van zo’n thematische dialoog zou je trouwens ook met je klanten kunnen doen.

Verder bewijst het 23 Dingen blog dat weblogs heel goed gebruikt kunnen worden voor deskundigheidsbevordering, als instrument om de interactiviteit en samenwerking tussen de cursisten te verbeteren. Je kunt ze uiteraard ook extern inzetten bij cursussen media-educatie voor klanten.

Extern
Weblogs kunnen gebruikt worden voor allerlei presentatiedoeleinden. Je kunt er bijvoorbeeld
speciale collecties mee presenteren (met goede online vindbaarheid als voordeel).
De vakreferenten van de UB Groningen gebruiken een weblog ‘De Digitale Vitrine’ om hun functie te presenteren en boeken online te bespreken. Je kunt een weblog zelfs inrichten als webopac (voorbeeld Cook Memorial Library), of als instrument voor romanadvisering.

Een weblog is dus handig als er iets speelt dat je uit wilt lichten, bijvoorbeeld in geval van evenementen, bijzondere diensten, een verbouwing, speciale collecties of nieuw beleid. En dat vooral als je de lezers wilt verleiden om er een reactie op te geven. Met een weblog wil je immers echte interactie, in ieder geval iets wat het eenrichtingsverkeer op de huidige bibliotheekwebsites overstijgt. Daarvoor heb je een weblog nodig die relevant, actueel en goed geschreven is. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat zoiets met veel enthousiasme wordt opgestart en na een tijdje helemaal doodbloedt.

Interactie
Veel van onze klanten nog steeds niet zo digitaal ingesteld zijn, laat staan dat men reageert op wat de bibliotheek op een weblog schrijft. De klant moet eerst naar de site van zijn bibliotheek, doorlinken naar het blog, de rss-feed activeren, zijn reactie geven, etc. Kortom: de klant moet zelf actie ondernemen als reactie op wat de bibliotheek aanbiedt.

Dus ook al wordt bibliotheekinformatie op Web 2.0-achtige wijze bij de gebruikers bezorgt, dan betekent dit nog niet dat zij gelijk betrokken zijn bij de bibliotheek. Zo bood de Darien Library naast een traditionele website met catalogus maar liefst zes aparte weblogs met verschillende onderwerpen (w.o. een boekenblog), waarop de klant zich met een RSS-feed kon abonneren. Er werd echter nauwelijks gereageerd op deze blogs. Hiervoor is interactie nodig: de gebruikers moeten wat in willen gaan brengen bij hun bibliotheek.
Het blijkt een lastige taak worden om dit voor elkaar te krijgen. De Darien Library probeert dit in ieder geval op verschillende manieren: naast het bloggen trachten ze ook het publiek over te halen mee te bouwen aan de nieuwe bibliotheek: “Darien Library – It’s for you!”. Momenteel is de blogfunctie zelfs helemaal geïntegreerd in hun nieuwe website, waar klanten op bijna alles commentaar kunnen geven, bijvoorbeeld bij 'Bookdiscussion', 'User reviews' of 'Teens'. En warempel af en toe zie je een zelfs meerdere reacties op berichten. Inderdaad, een voorbeeldbibliotheek!

In de dienstverlening van bibliotheken moet er, volgens deze visie, sprake zijn van een grote mate van interactiviteit. Dit dient onder andere tot uiting te komen op een aantal Web 2.0-achtige manieren, zoals het vormgeven van een digitale etalage (inclusief RSS-mogelijkheid), het opbouwen van online communities en het personaliseren van de dienstverlening aan de gebruiker door middel van een eigen webpagina ‘Mijn bibliotheek’.

Specialisatie
Het zou kortom mooi zijn als er meer interactie met de klant is. Verder moet zoiets als een weblog passen (qua vorm, inhoud en techniek) bij de dienstverlening, de boodschap en de klantenkring en iemand moet zoiets goed onderhouden. Dit wordt steeds meer een specialisatie.

Medewerkers die zich met weblogs en andere Web 2.0-toepassingen bezighouden komen in commerciële organisaties dan ook steeds vaker voor. Zo’n medewerker blogt, monitort reacties van bezoekers, reageert zelf elders, communiceert via alle digitale kanalen en houdt in de gaten hoe en in welke mate de eigen organisatie op het web genoemd wordt. De medewerker filtert relevante informatie uit het grote aanbod en attendeert collega’s hierop, de medewerker experimenteert met nieuwe tools en mogelijkheden, en probeert de beste tools aan te dragen als hulpmiddel voor de eigen organisatie.

Voor de bibliotheek zullen speciaal geselecteerde en opgeleide medewerkers eerst op zoek moeten gaan naar klanten, mee discussiëren op lokale/regionale platforms, tips geven over de manier waarop de bibliotheek hen kan helpen en wat zij in de (digitale én fysieke) bibliotheek kunnen vinden. Kortom: actief deel uitmaken van de (digitale) gemeenschap en mensen naar je toe trekken. We moeten als bibliotheek(sector) investeren in mensen die dit goed kunnen. Zij staan borg voor de benodigde relevantie, actualiteit, kwaliteit en continuïteit.

Web 2.0 kan goede dingen voortbrengen voor de bibliotheek, maar het blijft belangrijk kritisch te zijn en niet alles te omarmen omdat het nieuw is. Verder blijft inbedding in een bredere context (strategisch beleid) van belang: waarom doen wij aan Web 2.0 en wat willen we bereiken?

Wat mezelf betreft, ik heb niet zo de behoefte om mijn zielenroerselen te delen en allerlei zaken die privé zijn in een weblog te plaatsen. Maar aan goed doordachte Web 2.0-initiatieven van de bibliotheek wil ik zeker een bijdrage leveren.