Inzet Web 2.0 bij romanadvisering

Er zijn al veel boekensites, boekenblogs en leescommunities op het web, maar de insteek 'romanadvisering' vanuit bibliotheken kom je in Nederland nog niet echt tegen. Het zou mooi zijn als ook andere bibliotheken (en bibliotheekmedewerkers) in het land interesse krijgen voor het kennisdelen op het gebied van romanadvisering, met als uiteindelijk doel klanten beter te kunnen helpen bij hun keuze. Een manier om dit te realiseren is het Web 2.0.

Experimenteren met Web 2.0-toepassingen
In het kader van romanadvisering zijn er een aantal mogelijkheden om met 2.0 instrumenten te gaan experimenteren:

1. verzamelen van websites over boeken, genres en advisering met social bookmarking tool Del.icio.us
   
2. gebruik van RSS-feed voor nieuwsvergaring en attenderingen
   
3. opzetten van een social netwerk over boekenkennis met Ning
   
4. opzetten van een weblog over boeken, lezers en leesadvisering met Blogger of Wordpress
   
5. opzetten van een wiki met Wetpaint, PbWiki of MediaWiki
   
6. gebruik mogelijkheden tags

Favorieten delen met Del.icio.us
Ik heb hier al eens mee in Furl geëxperimenteerd, maar ben zeker niet de enige. Het belang van goede annotaties is overigens niet te onderschatten.

Op de hoogte blijven met RSS-feed
Stimuleren dat alle medewerkers een feedreader installeren om op de hoogte te blijven van nieuwe ontwikkelingen op dit gebied. Of zoiets als een Netvibes Universe opzetten voor romanadvisering, waar iedereen de laatste nieuwtjes te weten kan komen. Voorbeelden van die Universes zijn Eenvandaag of de VPRO (3voor12).

BoekenKennis delen op een community
Bouwen van een Ning-community voor (in eerste instantie) medewerkers van de Zeeuwse biblio­theken over leessuggesties, waarbij de verbanden tussen boeken centraal staan. Kennisuitwisseling over leeservaringen en hulp vragen bij specifieke leesadviezen die men zelf niet kan beantwoorden. Daarnaast een discussieplatform over adviesinstrumenten, presentatievormen, en gerelateerde zaken.
Uiteraard zijn (in een latere fase) ook klanten van harte welkom, immers: ‘de kennis van bibliotheek­gebruikers is net zo belangrijk als die van de bibliothecaris’.
Voorbeelden boekencommunities: Historical Fiction, Bookshelf, Readers Anonymous en Roselle Public Library.

Weblog over romanadvisering
Weblog waar nationale (en internationale) ontwikkelingen over lees­advisering (readers' advisory) worden gesignaleerd (maar misschien kan daar de blogfunctie in Ning voor worden gebruikt). Dit naast de al eens eerder gesignaleerde etalagefunctie van een blog. Zie overigens dit Readers’ Advisory initiatief dat overigens niet verder uitgewerkt is.

Romanadvisering met een Wiki
Wiki (met Wetpaint, PbWiki of MediaWiki) voor het vastleggen van theoretische inzichten, (thematische) keuzelijsten, het samenstellen van adviesinstrumenten en/of het delen van initiatieven (best practices) op het gebied van lees-/romanadvisering. Maar je kunt er ook een virtuele leesclub mee opzetten (bijv. Booklust, Princeton Public Library of de bibliotheek van Leeds).

Voor een snel leesadvies moeten bibliotheekmedewerkers zich kunnen wenden tot één of twee betrouwbare adviesinstrumenten, zeker als de medewerkers zelf weinig romankennis of leeservaring hebben. Aan zo’n adviesinstrument moet door meerdere mensen op verschillende locaties gewerkt kunnen worden. Aanvullingen moeten op een eenvoudige wijze aangebracht kunnen worden. Voorbeelden van praktische instrumenten zijn: Iread Wiki, Read Me en Children's Readers'Advisory.

Voordeel van een Wikipedia-achtig platform is dat meerdere mensen aan de ontwikkeling van dit instrument kunnen meewerken. Voorzien van een zoekfunctie en altijd via internet toegankelijk. In principe kan elke bibliotheekmedewerker met een account haar of zijn bijdrage toevoegen. Wijzigingen en toevoegingen worden automatisch bijgehouden. Een redactie kan vervolgens het beheer en onderhoud voor z’n rekening nemen.

Tagging en sociale catalogi
Tags (onderwerpen/trefwoorden) worden gebruikt voor de structurering en de doorzoekbaarheid van de content. Daarnaast kunnen tags ook worden gebruikt om doelgericht te abonneren op specifieke informatie. Dit kan door middel van de hierboven genoemde RSS-feeds. Stel ik hou een verzameling links bij op de site Del.icio.us met als onderwerp – en tag – Romanadvisering. Een andere gebruiker die zich ook interesseert voor dit specifieke onderwerp, kan zich op een RSS-feed van mijn tag ‘Romanadvisering’ abonneren. Wanneer ik dan een nieuwe link aan mijn verzameling toevoeg, krijgt deze andere gebruiker hiervan een melding in zijn feedreader en kan hij de nieuwe link bekijken.

Library Thing en meer recent My Discoveries zijn voorbeelden van software in bibliotheeksfeer waarbij gebruikers zelf tags kunnen toekennen aan boektitels. Elke gebruiker kan zelf woorden of termen bedenken waarmee hij of zij het resultaat zou willen kunnen vinden, of het nou niet-officiële trefwoorden zijn (‘reisboek’), of subjectieve genre-achtige tags (‘grappig’), kleur van de omslag (‘groen’). Dit biedt uiteraard allerlei interessante mogelijkheden en niet in het minst voor romanadvisering.

De Web 2.0 toepassing LibraryThing.nl wordt steeds interessanter als bron voor leesadvies. Net als BOL en Amazon geeft LibraryThing leestips. Op deze sociale boekensite is een tab 'Aanbevelingen' aanwezig. Hieraan liggen geen verkoopcijfers ten grondslag maar onderwerps-tags van andere lezers die hetzelfde boek in huis hebben. Zo is te zien wat de lievelingsboeken zijn van mensen die 'Een schitterend gebrek' hebben gelezen, of welke boeken over hetzelfde onderwerp gaan. Dit levert over het algemeen relevantere tips op dan de websites van de boekhandel of de Romanadviesmachine van de bibliotheken.

Ding 10: Social bookmarking en Del.icio.us

Ik heb in het verleden wel met Furl geëxperimenteerd, maar had tot voor kort nog geen ervaring met Del.icio.us.

Furl
Destijds (2006) koos ik voor Furl omdat ik enthousiast was over de toepassing van deze software bij het opzetten van een database met digitale folders over gezondheid, ziekte en zorg. Het mooie van Furl is dat het een image van een webpagina maakt en die kopie in je persoonlijke Furl-archief opslaat. Dit betekent heel concreet dat als een pagina op internet verwijderd wordt, diezelfde pagina in je Furl-archief nog steeds opgenomen blijft. Dus als Furl-gebruiker heb je geen last meer van dode links (linkrot). Daarnaast is het wel grappig dat je ratings (waardering op schaal van 1-5) en clippings (tekstfragmenten) kunt toevoegen. Naast de mogelijkheid van RSS kun je als je een bookmark in je persoonlijke archief opneemt gelijk een mailtje sturen naar bijvoorbeeld een collega. Verder mis ik wel mogelijkheid om bij ‘topic’ ook submapjes te kunnen maken, maar dat zal wel een bibliothecaris afwijking zijn net als het toevoegen van commentaren (notes).

Del.icio.us
Ik heb zo’n beetje alle mogelijkheden van Del.icio.us verkend: nieuwe bookmarks opgenomen, mensen aan mijn netwerk toegevoegd, tags gemaakt (en deze tot bundels samengevoegd), commentaren geschreven, enkele abonnementen (RSS + subscriptions) genomen op een paar interessante tags en de inbox bekeken. Bovendien heb ik zonder problemen drie mappen uit mijn persoonlijke favorieten geëxporteerd en in Del.icio.us geïmporteerd. Mooi is dat je er voor kunt kiezen om deze import niet gelijk te delen, maar de links voorlopig privé kunt houden zodat anderen ze niet kunnen zien. Mijn exhibitionisme heeft zo z’n grenzen.

Ik begrijp dat het ook in Del.icio.us niet mogelijk is de bundels (categorieën) verder onder te verdelen om nog meer structuur aan de verzameling links te geven. Daar valt mee te leven. Met het programma Fresh Del.icio.us heb ik een oplossing voor het linkrot-probleem gevonden. Na downloaden en installeren werkt dit werkt heel simpel: accountgegevens invoeren, klik op ‘verversen’ en na een tijdje volgt een rapport met dode links. In mijn import zaten er 45 die niet meer werkten, deze krijgen automatisch de tag ‘WrongLinks’, zodat je ze makkelijk uit het totaal kunt wegfilteren. Fresh Del.icio.us is een van de vele aanvullende tools die voor Del.icio.us ontwikkeld zijn, een groot voordeel boven Furl dat bovendien een veel kleiner aantal gebruikers heeft.

Toepassingen in de bibliotheek
Bijna iedereen surft tegenwoordig op meer dan één werkplek: thuis en op kantoor. Velen gebruiken daarbij ook nog twee browsers: Internet Explorer en Firefox. De inlichtingenmedewerkers van Bibliotheek Vlissingen maken bovendien gebruik van verschillende inlogprofielen. Dan is het een crime om je eigen en gezamenlijke bookmarks synchroon te houden. Social bookmarking is een mooie oplossing voor dit probleem. Je hebt overal en onder elk profiel toegang tot een up-to-date lijst. Of je nu frontoffice of backoffice werkt. Eenzelfde praktische toepassing zie ik voor het delen van de Al@din-favorieten, zoals de collega’s in Overijssel dat hebben gedaan.

Naast hulpmiddel bij het inlichtingenwerk (reference work), is Del.icio.us ook in te zetten als vervanging van de starre traditionele onderwerpsgidsen op websites van bibliotheken (zie bijvoorbeeld de verzameling van de Dublin Public Library). Overigens kunnen brede webwegwijzers als de Vlaamse Webwijzer beter op een landelijk niveau worden geregisseerd, in dit geval onder de AquaBrowser interface.

Ik zie het als taak voor de plaatselijke bibliotheek om in ieder geval lokale en regionale informatie toegankelijk te maken, zoals de Hoofdstedelijke Openbare Bibliotheek te Brussel heeft gedaan met praktische gemeenschapsinformatie. Daarnaast kun je rond specifieke thema’s (bijvoorbeeld romanadvisering, Web 2.0, medische informatie , etc.) of in het kader van een cursus een verzameling links in Del.icio.us aanleggen.

Een aantal collega’s in Vlissingen onderzoekt het nut van Del.icio.us voor het verzamelen van favorieten voor een toekomstige vraagbaak op kinderbibliotheken. Verder kun je denken aan het inventariseren van ‘deep web’ bronnen, voor het achterhalen van informatie die niet zo makkelijk via Google of andere zoekmachines is te vinden.

Als bibliotheek ben je wel verantwoordelijk voor de kwaliteit van de links (betrouwbare informatie) en tags (consistent), een annotatie/commentaar bij een bookmark geeft daarbij nog meer toegevoegde waarde.

Ervan uitgaand dat je zelf meestal kwalitatief goede pagina’s in je bookmarks opneemt en géén waardeloze links, is de kans op rommel veel minder groot dan bij een zoekactie in Google. Daarmee zijn social bookmarking sites steeds meer een bron voor (wetenschappelijk) onderzoek. Op basis van een annotatie, tags of waarderingsscore kun je snel scannen of er iets waardevols bij zit. Door het grasduinen in de favorietenlijsten kom je mensen op het spoor komen, die zich met hetzelfde onderwerp bezighouden.

Meer over social bookmarking en tagging door bibliotheken is in een artikel van Library Journal te vinden.

Nagift: woordenwolken met Wordle

In het verlengde van Ding 8 kwam ik het internetspeeltje Wordle tegen, een nieuwe manier van snellezen. Giet een tekst naar keuze, je blog of Del.icio.us account in het programma en er ontstaat een kleurige wolk met woorden (tag cloud), waarin je in één oogopslag kunt zien waar de tekst eigenlijk over gaat. Hierboven zie je de woordenwolk die mijn blog 'El Fuego del Ron' oplevert.

Een 'woordenwolk' is een grafische manier om weer te geven hoe vaak bepaalde woorden in een tekst voorkomen: hoe frequenter een woord, des te groter het wordt afgedrukt. Op de website Wordle kan de bezoeker op een heel eenvoudige manier een fraai vormgegeven woordwolk maken. Dat levert fascinerende resultaten op.

Zo blijkt in een oogopslag dat het frequentste woord in het Wilhelmus niet 'Godt' is, maar 'ick', onmiddellijk gevolgd door 'mijn'. Overigens werkt Wordle iets beter voor Engelse teksten omdat het de allerfrequentste woorden (zoals 'a', 'the', 'is'), die vaak weinig betekenisvol zijn, wegfiltert.

Je kunt werkelijk van alles een woordenwolk maken, zo kwam ik het liedje 'Ik heb je lief' van Paul de Leeuw tegen. Zoals gezegd kun je daarnaast ook je Del.icio.us account in Wordle invoeren om allerlei varianten op je standaard tag cloud te maken.

Verder kun je met Wordle gemakkelijk de kernwoorden van een presentatie inzichtelijk maken (voor een weergave van de inhoudelijke relaties tussen de woorden ligt een mindmap meer voor de hand) . Het lettertype, de lay-out en het kleurenschema zijn aan te passen. Hoewel de applet de mogelijkheid niet aanbiedt, kun je het resultaat als afbeelding opslaan via print screen of een programma als SnagIt (ik heb nog een gratis versie).

De gallery van Wordle staat vol met mooi vormgegeven tag clouds in opvallende lettertypen en met een scala aan kleurcombinaties. Neem eens een kijkje!

Bronnen: Nieuwsbrief van Taalpost en Frank-ly